مقدمه
دو مشعل برای یک کوره پیشنهاد میشود؛ یکی ۵ میلیارد و دیگری ۴۰ میلیارد. تفاوتشان کجاست؟ طبق کتاب، تفاوت اصلی در همان ۴۰ سانتیمتر ابتدایی مشعل، یعنی ناحیهٔ خروجی و سر مشعل، است.
در این مقاله میبینید احتراق کامل چه شرطهایی دارد، چرا هوای اولیه حدود ۱۰٪ است، مشعل کوره سیمان از چه نوعی است و چه عواملی طول شعله را تغییر میدهند.
در این مقاله میبینید احتراق کامل چه شرطهایی دارد، چرا هوای اولیه حدود ۱۰٪ است، مشعل کوره سیمان از چه نوعی است و چه عواملی طول شعله را تغییر میدهند.
برای احتراق کامل چهار چیز لازم است:
| ردیف | شرط | یعنی چه |
|---|---|---|
| 1 | دمای کافی | دما بهاندازهٔ کافی بالا باشد تا واکنش شروع و ادامه پیدا کند |
| 2 | اختلاط خوب | سوخت و هوا خوب با هم مخلوط شوند |
| 3 | زمان کافی | زمان کافی برای انجام واکنش احتراق وجود داشته باشد |
| 4 | حجم کافی | حجم کافی برای انجام واکنش در اختیار باشد |
اگر یکی از این چهار شرط کم باشد، سوخت ناقص میسوزد. سوخت ناقص یعنی دود، مصرف بیش از حد سوخت، بالا رفتن NOx و افزایش بار حرارتی بدون افزایش واقعی راندمان احتراق.
هوا هم زیاد بد است، هم کم
برای اطمینان از احتراق کامل، معمولاً کمی هوای اضافی لازم است. هوای بیش از حد باعث اتلاف حرارت میشود و سوخت اضافی باعث احتراق ناقص و تولید CO میشود. در کورههای جدید، مقدار هوای لازم برای احتراق به حدود ۱٫۶ تا ۱٫۷ نرمال مترمکعب بهازای هر کیلوگرم کلینکر رسیده است. اگر در کوره شما این عدد حدود ۲ نرمال مترمکعب است، بررسی کنید آیا میتوان آن را کاهش داد.
نکتهٔ کلیدی: بهترین دمای شعله و بیشترین سرعت شعله زمانی است که نسبت همارزی برابر یا نزدیک به ۱ باشد. در عمل این نسبت همیشه ۱ نیست و در برخی کورهها حتی تا ۱٫۵ یا ۲ دیده میشود؛ وظیفهٔ بهرهبردار و مدیر تولید است که آن را تا حد ممکن به ۱ نزدیک کند.
دقت کنید «یکنواخت» با «یکسان» فرق دارد. دما در طول کوره یکسان نیست، اما در هر نقطه باید همان مقداری باشد که برای آن نقطه لازم است. اکسیژن هم باید از ابتدای کوره تا انتها حضور داشته باشد؛ یعنی محیط کوره اکسیدان باشد. به عایقبندی مشعل، بتن و نسوز اطراف آن و سر مشعل هم توجه کنید و از سوختن سر مشعل جلوگیری کنید.
۴۰ سانتیمتر ابتدایی مشعل
فناوری اصلی مشعلها در ۴۰ سانتیمتر اول آن قرار دارد. تفاوت بین یک مشعل ۵ میلیاردی و یک مشعل ۴۰ میلیاردی عمدتاً در همین ناحیهٔ خروجی و سر مشعل است. چون در آن ناحیه اعوجاج جریان، اغتشاش، آشفتگی، اختلاط، زاویهٔ ورود و خروج هوا، هوای آکسیال و رادیال و مسیر و نحوهٔ ورود سوخت تعیین میشود.

مشعل کوره سیمان؛ بروناختلاط و لولهدرلوله
مشعل کوره سیمان بروناختلاط است، نه دروناختلاط. یعنی اختلاط هوا و سوخت در بیرون از مشعل، در داخل کوره، اتفاق میافتد. مسیر اختلاط معمولاً بیشتر از ۵ تا ۶ سانتیمتر نیست؛ اگر این فاصله بیشتر شود، فرآیند احتراق دچار مشکل میشود.
مشعلهای امروزی از نوع لولهدرلوله (و توربولانسی) هستند: ۴ یا ۵ لولهٔ هممرکز داخل یک محفظه. حتی ممکن است ۶ لوله داشته باشند، چون سوختهای جانبی مثل کک، زغالسنگ یا RDF مسیر جداگانه میخواهند. مسیر سوخت نباید قطع یا بریده شود، وگرنه ممکن است مشعل خاموش شود. پرهها و BAFEL سر مشعل هم برای افزایش کیفیت احتراق، کاملکردن آن، تنظیم جریانهای هوا، ایجاد اختلاط بهتر و کنترل شکل شعله طراحی شدهاند.
مشعلهای امروزی از نوع لولهدرلوله (و توربولانسی) هستند: ۴ یا ۵ لولهٔ هممرکز داخل یک محفظه. حتی ممکن است ۶ لوله داشته باشند، چون سوختهای جانبی مثل کک، زغالسنگ یا RDF مسیر جداگانه میخواهند. مسیر سوخت نباید قطع یا بریده شود، وگرنه ممکن است مشعل خاموش شود. پرهها و BAFEL سر مشعل هم برای افزایش کیفیت احتراق، کاملکردن آن، تنظیم جریانهای هوا، ایجاد اختلاط بهتر و کنترل شکل شعله طراحی شدهاند.
هوای اولیه؛ حدود ۱۰ درصد
هوای اولیه بیش از حد لازم نباید باشد. نقطهٔ مناسب برای آن حدود ۱۰ درصد است. اگر هوای اولیه از ۱۰٪ بیشتر شود، مصرف حرارت بالا میرود و دمای شعله پایین میآید؛ در حالی که ما نباید دمای کوره و شعله را کاهش دهیم. با فناوریهای جدید مشعل، این مقدار ممکن است حتی کمتر هم باشد.
عوامل مؤثر بر طول شعله
طول شعله را چند چیز تغییر میدهد. افزایش تکانهٔ هوای اولیه (سرعت، گردابه و مقدار هوای اولیه) شعله را کوتاهتر میکند. اگر بخواهیم شعله بلندتر شود، یکی از شاخصهای مهم، جابهجاکردن موقعیت مشعل است.
هوای اضافی هم روی شعله اثر دارد، اما با پیامد: اگر هوای بیش از حد وارد شود، حرارت به سمت انتهای کوره کشیده میشود. ممکن است انتهای کوره گرفتگی پیدا کند و دمای کوره پایین بیاید. این عوامل به هم وابستهاند و نمیشود هر پارامتر را بدون توجه به بقیه تغییر داد.
هوای اضافی هم روی شعله اثر دارد، اما با پیامد: اگر هوای بیش از حد وارد شود، حرارت به سمت انتهای کوره کشیده میشود. ممکن است انتهای کوره گرفتگی پیدا کند و دمای کوره پایین بیاید. این عوامل به هم وابستهاند و نمیشود هر پارامتر را بدون توجه به بقیه تغییر داد.

شکل شعله؛ مازوت و گاز
نوع سوخت هم روی شکل شعله اثر دارد. در کورههای ایران معمولاً یکی از دو سوخت مازوت یا گاز استفاده میشود. مازوت زمان بیشتری برای احتراق لازم دارد، چون ذرات مازوت باید به قطرات ریز تبدیل شوند و بعد تبخیر، اختلاط و واکنش انجام شود. این زمان بیشتر باعث میشود شعله حجیمتر، وزینتر، پایدارتر و یکنواختتر باشد. این تفاوت اصلی شعله مازوت و گاز است.
«شعلهٔ بهتر» الزاماً به معنای دمای بالاتر و شکل خاص نیست؛ یعنی پایدارتر، یکنواختتر، حجیمتر و وزینتر. تنظیمات مشعل را باید دقیقاً بر اساس نوع سوخت انجام داد و تلاش کرد شعله متعادل، پر و «توپی» باشد.
«شعلهٔ بهتر» الزاماً به معنای دمای بالاتر و شکل خاص نیست؛ یعنی پایدارتر، یکنواختتر، حجیمتر و وزینتر. تنظیمات مشعل را باید دقیقاً بر اساس نوع سوخت انجام داد و تلاش کرد شعله متعادل، پر و «توپی» باشد.
شعله و چرخهٔ مواد فرّار: شعلهٔ کوتاه و شدید با دمای عقب کوره پایینتر، چرخهٔ فرّار کمتری ایجاد میکند. شعلهٔ بلند با دمای عقب کوره بالا، چرخهٔ فرّار بیشتری دارد. برای ارتباط شعله با شرایط احیا و دمای عقب کوره، مقالات [شرایط احیا در کوره سیمان](لینک-مقاله-۲) و [کنترل عقب کوره سیمان](لینک-مقاله-۱) را ببینید.
چکلیست بهینهسازی احتراق
• هوای مصرفی به ازای هر کیلوگرم کلینکر را بررسی کنید؛ آیا میتوان آن را کم کرد؟
• هوای اولیه را حدود ۱۰٪ نگه دارید.
• نسبت همارزی را تا حد ممکن به ۱ نزدیک کنید.
• سر مشعل، عایق و نسوز اطراف آن را بررسی کنید.
• تنظیمات مشعل را بر اساس نوع سوخت انجام دهید.
• هوای اولیه را حدود ۱۰٪ نگه دارید.
• نسبت همارزی را تا حد ممکن به ۱ نزدیک کنید.
• سر مشعل، عایق و نسوز اطراف آن را بررسی کنید.
• تنظیمات مشعل را بر اساس نوع سوخت انجام دهید.
برای ثبت منظم مصرف سوخت و مقایسهٔ آن با دورهٔ پایدار، میتوانید از نرمافزار مدیریت انرژی کارخانه سیمان سیمان پایش کمک بگیرید.
سؤالات متداول
شرایط احتراق کامل در کوره سیمان چیست؟
دمای کافی، اختلاط خوب سوخت و هوا، زمان کافی و حجم کافی برای واکنش.
مشعل کوره سیمان دروناختلاط است یا بروناختلاط؟
بروناختلاط. هوا و سوخت در بیرون از مشعل، داخل کوره، با هم مخلوط میشوند.
هوای اولیه مشعل چند درصد باشد؟
حدود ۱۰٪. اگر بیشتر شود، مصرف حرارت بالا میرود و دمای شعله پایین میآید.
تفاوت اصلی مشعلهای ارزان و گران کجاست؟
عمدتاً در ۴۰ سانتیمتر ابتدایی مشعل (ناحیهٔ خروجی و سر مشعل)، که جریان، اختلاط و نحوهٔ ورود سوخت و هوا را تعیین میکند.
چه چیزی طول شعله را تغییر میدهد؟
تکانهٔ هوای اولیه (سرعت، گردابه، مقدار هوای اولیه)، موقعیت نوک مشعل و هوای اضافی.
تفاوت شعلهٔ مازوت و گاز چیست؟
مازوت زمان بیشتری برای آمادهشدن و احتراق میخواهد و شعله را حجیمتر، وزینتر، پایدارتر و یکنواختتر میکند.
منبع:
موسویان، س.م.، محمودی، س.، حسینزاده، س.ع. (۱۴۰۵). تنظیم بهینهٔ کورهٔ پخت مواد در صنعت سیمان. انتشارات ارسطو، فصل سوم، صص ۳۵ تا ۵۸.
موسویان، س.م.، محمودی، س.، حسینزاده، س.ع. (۱۴۰۵). تنظیم بهینهٔ کورهٔ پخت مواد در صنعت سیمان. انتشارات ارسطو، فصل سوم، صص ۳۵ تا ۵۸.

